Visions du Diable
Johanna Rose (viola da gamba), Javier Núñez (klawesyn)
Rubicon Classics 2026, RCD1216, TT: 66’00”

Płyta Visions du Diable Johanny Rose (viola da gamba) i Javiera Núñeza (klawesyn) to nagranie, które z pełną świadomością wpisuje się w nurt ponownego odczytywania francuskiego repertuaru gambowego przełomu XVII i XVIII wieku. Program skoncentrowany na muzyce Marina Marais i Antoine’a Forqueray’a nie ma tu charakteru jedynie historycznego przeglądu, lecz staje się artystyczną refleksją nad dwoma skrajnymi estetykami i osobowościami tego samego instrumentu — tymi, które już współcześni ujęli w słynnej opozycji „anioła” i „diabła”. 

Oś dramaturgiczną albumu tworzy zestawienie Suity e‑moll z Deuxième livre de pièces de viole Marais (w autorskiej aranżacji Rose na violę solo) z rozbudowaną Suita c‑moll Forqueray’a z basso continuo. Zabieg ten nadaje płycie wyrazistą strukturę: z jednej strony otrzymujemy muzykę o klarownej architekturze tanecznej, z drugiej – repertuar o skrajnie wirtuozowskim, niemal teatralnym charakterze. W obu przypadkach wykonawstwo Johanny Rose podporządkowane jest logice narracyjnej, a nie demonstracji czysto technicznych możliwości instrumentu. 

Interpretacje Marais charakteryzuje ascetyczna elegancja i skupienie na barwie dźwięku. Aranżacje na violę solo podkreślają naturalną śpiewność instrumentu oraz jego zdolność do artykulacji retorycznej. Frazowanie Rose operuje subtelnymi kontrastami napięcia i odprężenia, a precyzyjne stosowanie inégalité i ornamentyki nadaje tańcom lekkości, nie pozbawiając ich wewnętrznej gęstości. Szczególnie przekonująco wypada Tombeau pour Monsieur de Sainte-Colombe, w którym elegijny charakter muzyki wyzyskiwany jest bez nadmiernego patosu, za to z dużą wrażliwością na współbrzmienie ciszy i rezonansu instrumentu. 

Zupełnie inny klimat przynosi suita Forqueray’a, tu w pełnej obsadzie z klawesynem. To muzyka o znacznie większym napięciu dramatycznym, oparta na ostrych kontrastach rejestrów, gęstej fakturze i śmiałych rozwiązaniach harmonicznych. Johanna Rose gra ją z wyraźnie zarysowaną ekspresją, nie unikając momentów surowości brzmienia, a jej dialog z klawesynem Javiera Núñeza jest jednym z głównych atutów płyty. Núñez prowadzi basso continuo z dużą swobodą, nadając mu charakter równorzędnego partnera, który nie tylko wspiera linię violi, lecz aktywnie współtworzy dramaturgię poszczególnych ogniw, zwłaszcza w takich częściach, jak La Sylva czy monumentalny finałowy Jupiter. 

Na tle bogatej dyskografii francuskiej muzyki gambowej nagranie to wyróżnia się nie próbą rywalizacji z klasycznymi interpretacjami, lecz dążeniem do wypracowania własnego idiomu wykonawczego. Rose nie stara się wygładzać ostrych krawędzi stylu Forqueray’a ani nadmiernie uduchawiać Marais; przeciwnie, jej interpretacje konsekwentnie eksponują różnice estetyczne i retoryczne między tymi repertuarami. Dzięki temu słuchacz otrzymuje album o wyraźnym napięciu wewnętrznym, w którym „diabelskość” nie oznacza jedynie wirtuozerii, lecz także emocjonalną intensywność i pewną niepokojącą chropowatość brzmienia. 

Warto również zwrócić uwagę na jakość realizacji dźwięku – nagranie jest klarowne, bliskie, bardzo dobrze oddaje bogactwo alikwotów violi da gamba oraz precyzję artykulacji klawesynu, szczególnie w rejestrach niskich. Całość dopełniają kompetentne i esencjonalne teksty towarzyszące, które osadzają program w kontekście historycznym, nie narzucając przy tym jednego klucza interpretacyjnego. 

„Visions du Diable” to płyta, która z powodzeniem łączy walor muzykologiczny z żywym, sugestywnym wykonawstwem. Stanowi ważny głos w dyskusji o późnej tradycji francuskiej violi da gamba i pokazuje, że repertuar ten – interpretowany z wyobraźnią i odwagą – wciąż potrafi przemawiać z wyjątkową siłą. Dla miłośników muzyki baroku to propozycja nie tylko godna uwagi, ale wręcz obowiązkowa. 

Robert Majewski © 2026 

Płyty można posłuchać w serwisie Apple Music.