Szymanowski, Łukaszewski, Palester, Chopin, Michałowski, Kondracki, Kassern, Perkowski, Konowalski, Macura, Pałłasz, Szałowski, Rudziński, Melcer, Hundziak, Perkowski, Lemiszewski: Forgotten Treasures
Wykonawcy: Krystyna Gołaszewska, Tomasz Bińkowski, Barbara Dębowska, Gabriela Machowska, Robert Marat, Wojciech Dunaj, Adrian Janda, Magdalena Górska, Szymon Kałużny, Andrzej Kordykiewicz, Włodzimierz Promiński, Roman Hoffmann, Katarzyna Majewska, Artur Kasperek, Krzysztof Kuk, Mariusz Mocarski, Mariusz Niepiekło, Waleria Przelaskowska-Rokita, Piotr Reichert, Sylwester Sobola
Chopin University Press, UMFCCD 252-254, 3CD, TT: 180’42”

W czasach, gdy fonografia klasyczna coraz częściej obraca się wokół tego samego, wielokrotnie utrwalonego repertuaru, album Forgotten Treasures wydany przez Chopin University Press jawi się jako przedsięwzięcie wyjątkowe. To nie tylko starannie przygotowana publikacja płytowa, lecz przede wszystkim ważny projekt badawczy i dokumentacyjny, stanowiący fonograficzny rezultat cyklu konferencji i koncertów „Między nieznanym a zapomnianym. Muzyka polska w świetle nowych odkryć”, zainicjowanego przez flecistkę Krystynę Gołaszewską. 

Album ma charakter wręcz archeologii muzycznej. Zgromadzono na nim szesnaście kompozycji reprezentujących blisko sto pięćdziesiąt lat historii muzyki polskiej, od późnego romantyzmu po muzykę XXI wieku. Wiele spośród prezentowanych dzieł doczekało się tutaj pierwszego nagrania w historii, a niektóre wcześniej funkcjonowały jedynie w rękopisach lub pozostawały poza praktyką koncertową. 

Program jako mapa nieodkrytej Polski muzycznej 

Największą wartością albumu jest sam repertuar. Nie mamy do czynienia z przypadkowym zestawem rzadko wykonywanych utworów, lecz z niezwykle przemyślaną panoramą polskiej twórczości XX i XXI wieku. 

Rdzeń programu tworzy nurt neoklasyczny obecny w twórczości Tadeusza Zygfryda Kasserna, Antoniego Szałowskiego, Wojciecha Łukaszewskiego czy Piotra Perkowskiego, ale obok niego pojawiają się dzieła inspirowane folklorem, modernistyczne eksperymenty harmoniczne oraz kompozycje najnowsze. Dzięki temu słuchacz otrzymuje obraz polskiej muzyki dalece bogatszy od powszechnie utrwalonych narracji koncentrujących się niemal wyłącznie wokół kilku największych nazwisk. 

Szczególnie interesująco prezentuje się zestaw dzieł kameralnych. Mała serenada Romana Palestra urzeka subtelną równowagą pomiędzy liryzmem a modernistyczną wielowarstwowością faktury. Jej wokalnie prowadzona narracja instrumentalna ujawnia wybitne wyczucie koloru dźwiękowego, a jednocześnie przypomina o znaczeniu twórczości kompozytora, którego obecność w polskim życiu muzycznym przez dekady pozostawała ograniczona. 

Równie przekonująco wypadają dzieła Michała Kondrackiego. Zarówno Trio na flet, klarnet i fagot, jak i kameralna Kolęda pokazują kompozytora o bardzo indywidualnym języku. Szczególnie Trio fascynuje konsekwentnym rozwijaniem ograniczonego materiału motywicznego, poddawanego nieustannym transformacjom harmonicznym. Takie podejście zbliża utwór do najlepszych osiągnięć europejskiego modernizmu międzywojennego. 

Ważnym odkryciem okazuje się także Kwintet na flet i smyczki Witolda Rudzińskiego. To dzieło o dużym ciężarze gatunkowym, znakomicie wykorzystujące stylizację folkloru polskiego bez popadania w uproszczenia socrealistyczne. Rozbudowana narracja, polifoniczne prowadzenie głosów oraz naturalne zespolenie inspiracji ludowych z klasyczną formą czynią z tego utworu jedną z najcenniejszych pozycji całego wydawnictwa. 

Na uwagę zasługują również kompozycje współczesne. Suita francuska Marcina Lemiszewskiego na zestaw perkusyjny stanowi błyskotliwy przykład twórczego dialogu z tradycją barokową, podczas gdy Fantazja Benedykta Konowalskiego ujmuje bogactwem środków muzycznego wyrazu i umiejętnym połączeniem atonalności z wyrazistą melodyką. 

Monumentalny aparat wykonawczy 

W realizację albumu zaangażowano około dwudziestu muzyków, reprezentujących różne polskie ośrodki artystyczne. Ten imponujący aparat wykonawczy nie jest jedynie liczbą na okładce. To właśnie różnorodność wykonawców pozwoliła ukazać bogactwo obsad i estetyk obecnych w programie. 

Na szczególne uznanie zasługuje fakt, że wielu artystów musiało tworzyć własne koncepcje interpretacyjne praktycznie od podstaw. W przypadku repertuaru pozbawionego wcześniejszych nagrań referencyjnych wykonawca staje się w pewnym sensie współodkrywcą dzieła. W nagraniach nie słychać jednak niepewności charakterystycznej dla repertuarowych eksperymentów. Przeciwnie, interpretacje cechuje pewność formy, stylistyczna świadomość oraz wyraźna odpowiedzialność za historyczny wymiar przedsięwzięcia. 

Znakomicie prezentują się zespoły dęte. W Concertinie Kasserna czy Suicie w dawnym stylu Wojciecha Łukaszewskiego uwagę zwraca wzorowa równowaga głosów, precyzja artykulacyjna i bardzo elegancka kontrola frazy. Kameraliści osiągają wysoką transparentność faktury, dzięki której nawet najbardziej zagęszczone miejsca kontrapunktyczne pozostają czytelne. 

Równie wysoki poziom reprezentują wykonawcy utworów fortepianowych. Szczególnie istotna jest obecność mniej znanych kart polskiej pianistyki: muzyki Aleksandra Michałowskiego, Henryka Melcera-Szczawińskiego czy Władysława Macury. Interpretacje unikają muzealnego traktowania repertuaru i pokazują, że są to dzieła zdolne funkcjonować nie tylko jako ciekawostki historyczne, ale również jako pełnoprawna literatura koncertowa. 

Walory dokumentacyjne i naukowe 

Album spełnia funkcję znacznie wykraczającą poza zwykłe wydawnictwo fonograficzne. Dokumentuje wyniki kilkuletnich badań repertuarowych i stanowi źródło dla muzykologów, wykonawców oraz instytucji zajmujących się ochroną dziedzictwa muzycznego. 

Niezwykle cenny jest towarzyszący płycie booklet autorstwa Magdaleny Pasternak i Tomasza Baranowskiego, oferujący nie tylko podstawowe informacje historyczne, ale również pogłębione analizy formalne, stylistyczne i kontekstowe prezentowanych utworów. Dzięki temu słuchacz otrzymuje narzędzia pozwalające w pełni zrozumieć znaczenie odkrywanych dzieł. 

Realizacja nagraniowa 

Od strony technicznej wydawnictwo reprezentuje poziom odpowiadający standardom najlepszych współczesnych produkcji muzyki klasycznej. Realizatorzy uzyskali naturalną perspektywę akustyczną i bardzo dobrą równowagę między klarownością detalu a poczuciem przestrzeni. 

Szczególnie korzystnie wypadają zespoły kameralne, w których zachowano indywidualny charakter każdego instrumentu, nie tracąc przy tym integralności brzmienia całego zespołu. Barwa instrumentów dętych drewnianych została uchwycona z dużą kulturą i naturalnością, a partie fortepianowe zachowują odpowiedni wolumen bez dominowania pozostałych wykonawców. 

Podsumowanie 

Forgotten Treasures należy uznać za jedno z najważniejszych polskich wydawnictw fonograficznych ostatnich lat. Jego wartość nie wynika jedynie z wysokiego poziomu wykonawstwa czy wzorowej realizacji dźwiękowej, lecz przede wszystkim z odwagi repertuarowej. Album skutecznie poszerza obraz polskiej muzyki XX i XXI wieku, przywracając pamięci twórców niesłusznie pomijanych oraz udowadniając, że w archiwach wciąż czekają dzieła zdolne wzbogacić współczesne życie koncertowe. 

To nie jest płyta przeznaczona wyłącznie dla kolekcjonerów muzycznych rarytasów. To projekt o realnym znaczeniu naukowym, dokumentacyjnym i artystycznym. Rzadko zdarza się, by jedno wydawnictwo było jednocześnie tak wartościowym źródłem wiedzy, tak interesującą propozycją repertuarową i tak satysfakcjonującym doświadczeniem słuchowym. 

Robert Majewski © 2026 

Albumu można posłuchać w serwisie Apple Music.