Thesaurus musicae sacrae vol. 1. Monumenta Musica Monodica. Misterium Christi – heri, hodie, semper…
Schola Gregoriana Universitatis Musicalis Friderici Chopin, Michał Sławecki (direction)
Chopin University Press 2026, UMFC CD 257, TT: 59’55”

Płyta Misterium Christi – heri, hodie, semper…, wydana przez Chopin University Press, jest jednym z tych rzadkich dziś przykładów nowości fonograficznych, które w centrum uwagi stawiają średniowieczną monodię chorałową. Już sam podtytuł serii – Thesaurus musicae sacrae vol. 1. Monumenta Musica Monodica – sugeruje zamysł szerszy niż pojedyncze wydawnictwo: mamy do czynienia z inauguracją projektu dokumentującego najstarsze zabytki muzyki religijnej, opartego na źródłach rękopiśmiennych i refleksji muzykologicznej. W czasach, gdy repertuar monodyczny pojawia się w fonografii coraz rzadziej, taki początek cyklu należy przyjąć z uznaniem i ostrożnym optymizmem wobec zapowiadanych kolejnych tomów. 

Program pierwszego wolumenu, szczegółowo opisany w booklecie przez Michała Sławeckiego, został pomyślany jako muzyczno-teologiczna panorama historii zbawienia. Tytułowe misterium Christi rozwija się tu zgodnie z rytmem roku liturgicznego: od Adwentu, poprzez Narodzenie Pańskie, Wielki Post i Triduum Paschalne, aż po okres Wielkanocy i Zesłanie Ducha Świętego. Repertuar obejmuje zarówno dobrze znane śpiewy Proprium Missae i Officium Divinum (jak Populus Sion, Hodie Christus natus est, Victimae paschali laudes, Veni Sancte Spiritus), jak i kompozycje rzadziej obecne w praktyce wykonawczej, m.in. antyfony o charakterze suplikacyjnym (Stella caeli extirpavit), czy warianty zakorzenione w tradycji bernardyńskiej. Całość nie ma charakteru antologii „przebojów” chorałowych, lecz spójnego cyklu narracyjnego, w którym tekst, melodia i kontekst liturgiczny wzajemnie się objaśniają. 

Istotnym walorem płyty jest jej solidne zaplecze źródłowe. Zarejestrowane śpiewy pochodzą z rękopisów przechowywanych w Archiwum Prowincji Ojców Bernardynów w Krakowie oraz w Bibliotece Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich w Wilnie. Dobór wariantów melodycznych oraz decyzje rytmiczne oparto na konfrontacji późnośredniowiecznych kodeksów z najstarszymi źródłami adiastematycznymi i diastematycznymi tradycji sanktgalleńskiej i loreńskiej. Ostateczny kształt muzyczny nagrania jest więc propozycją rekonstrukcyjną – naukowo umotywowaną i historycznie uprawdopodobnioną – wpisującą się w nurt badań nad authenticum fontium gregorianorum, bez ambicji „ostatecznego” rozstrzygania sporów interpretacyjnych. 

Wykonawcą programu jest Schola Gregoriana Universitatis Musicalis Friderici Chopin, zespół powołany w 2017 roku przy Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina, skupiający studentów i absolwentów specjalności monodia liturgiczna. Schola ma bogate doświadczenie liturgiczne – regularnie uczestniczy w celebracjach Mszy św. i Liturgii Godzin – co w sposób wyraźny słychać w nagraniu. To nie jest chorał traktowany jako materiał estradowy, lecz jako śpiew wciąż zanurzony w swoim pierwotnym, modlitewnym kontekście. 

Dyrektorem artystycznym zespołu jest prof. dr hab. Michał Sławecki, jeden z czołowych polskich gregorianistów i semiologów, od lat łączący działalność naukową z praktyką wykonawczą. Jego biogram – studia w Polsce, we Włoszech i w Papieskim Instytucie Muzyki Sakralnej w Rzymie, wieloletnie kształcenie u czołowych przedstawicieli semiologii gregoriańskiej, liczne nagrania i projekty badawcze – znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w koncepcji płyty. Misterium Christi nie jest jedynie artystyczną interpretacją, lecz efektem wieloaspektowych badań: paleograficznych, semiologicznych i praktycznych. 

Od strony stylistycznej nagranie sytuowałbym bliżej metody solesmeńskiej, akcentującej płynność frazy, klarowność intonacyjną i modlitewny charakter wykonania, niż nurtów świadomie „alternatywnych”, poszukujących surowego, niemal archaizującego brzmienia. Dominuje tu dążenie do krystalicznie czystego dźwięku, jednorodnej emisji i czytelnej artykulacji tekstu łacińskiego. Jest to wybór estetyczny świadomy i konsekwentny, pozostający w opozycji do tendencji łamiących konwencje wykonawcze poprzez eksponowanie chropowatości głosu czy quasi-cielesnego wymiaru monodii. W efekcie słuchacz otrzymuje interpretację wyważoną, skupioną i zdyscyplinowaną, w której ekspresja rodzi się raczej z logiki tekstu i melodii niż z efekciarskich kontrastów. 

Misterium Christi – heri, hodie, semper… to debiut fonograficzny Scholi, ale jednocześnie wydawnictwo dojrzałe koncepcyjnie. Przynosi rzadko dziś spotykaną możliwość obcowania z chorałem gregoriańskim w jego średniowiecznym, źródłowo ugruntowanym kształcie, bez uproszczeń ani taniej stylizacji. Jeśli kolejne części serii utrzymają poziom pierwszego, można mieć nadzieję na ważny i długofalowy wkład tego projektu w obecność monodii chorałowej we współczesnej fonografii. 

Robert Majewski © 2026 

Płyty można posłuchać w serwisie Apple Music.