Johann Sebastian Bach: Johannes-Passion, BWV 245 (Synthesis of versions between 1724 and 1749)
Jan Petryka (Evangelist), Miriam Feuersinger (soprano), Raffaele Pe (countertenor), Ferran Mitjans (tenor), Matthias Winckhler (bass), Christoph Filler (baritone), La Capella Reial de Catalunya, Le Concert des Nations, Jordi Savall (direction)
Alia Vox 2026, AVSA9967, 2SACD, TT: 110’22”

Opowieść skupiona na intensywności i głęboko poruszająca powściągliwość – właśnie w tych obszarach mieści się nagranie Pasji wg św. Jana przez Jordi Savalla.

Program albumu obejmuje oczywiście jedno z najważniejszych dzieł muzyki sakralnej – Johannes-Passion BWV 245 – w całości ukazujące dramat Męki Chrystusa poprzez intensywną, niemal teatralną narrację. W porównaniu z monumentalną Pasją Mateuszową dzieło to wyróżnia się większą bezpośredniością i dramaturgiczną ostrością: sceny dialogowe mają tu charakter szybki, niemal reportażowy, podczas gdy arie i chóry zatrzymują czas, oferując przestrzeń refleksji.

Savall i współpracujący z nim muzycy podchodzą do tej struktury z dużą świadomością formy. Narracja rozwija się płynnie, bez zbędnych przestojów, a kolejne ogniwa łączą się w spójny ciąg dramaturgiczny. Szczególnie wyraźnie słychać to w partiach turbae, gdzie chór nie jest monumentalnym blokiem dźwiękowym, lecz dynamicznym uczestnikiem wydarzeń – żywo reagującym na tekst i akcję. 

Na uwagę zasługuje przede wszystkim sposób prowadzenia całości: Savall unika skrajności interpretacyjnych. Nie eksponuje dramatyzmu kosztem struktury ani nie redukuje muzyki do czysto kontemplacyjnej narracji. W efekcie powstaje interpretacja wyważona, ale ani na moment nie pozbawiona napięcia. Tempo pozostaje naturalne, frazy rozwijają się logicznie, a całość ma wyraźny kierunek – od relacji ewangelicznej do momentów głębokiej refleksji teologicznej.

Ważnym elementem nagrania jest obsada solowa. Evangelista (Jan Petryka) prowadzony jest z dużą dbałością o tekst i jego retorykę – narracja pozostaje czytelna, elastyczna i dobrze zróżnicowana pod względem wyrazu. Partie Jezusa zachowują odpowiednią powagę i wewnętrzny spokój, bez przesadnego patosu. Równie przekonująco wypadają arie, które nie zatrzymują dramatyzmu, lecz stanowią jego pogłębienie – dzięki subtelnej ekspresji i dbałości o linię melodyczną.

Chór funkcjonuje w tej interpretacji jako prawdziwy współautor narracji. Zamiast masywnego, jednolitego brzmienia otrzymujemy dźwięk zróżnicowany, elastyczny i doskonale zbalansowany. Przejrzystość faktury pozwala śledzić wewnętrzne linie polifoniczne, co w tak złożonym dziele ma ogromne znaczenie.

Zespół instrumentalny – grający na instrumentach historycznych – wnosi do nagrania odpowiednią lekkość i naturalność artykulacji. Orkiestra nie dominuje, lecz współtworzy przestrzeń dla głosów, doskonale reagując na zmiany nastroju i dramaturgii. Szczególnie pięknie brzmią fragmenty bardziej liryczne, w których dźwięk zyskuje miękkość i głębię.

Interpretacja Savalla wpisuje się w nurt wykonań, które traktują Pasję wg św. Jana jako dzieło przede wszystkim dramatyczne i narracyjne, a nie monumentalne oratorium. Dzięki temu muzyka zyskuje świeżość i bezpośredniość oddziaływania. Zamiast ciężaru – klarowność, zamiast patosu – skupienie, zamiast efektu – znaczenie.

To nagranie przekonuje swoją konsekwencją i wewnętrzną logiką. Nie szuka efektów, lecz buduje napięcie poprzez szczegół i proporcję. W rezultacie powstaje interpretacja, która potrafi zarówno zaangażować emocjonalnie, jak i skłonić do refleksji – a to w przypadku dzieła Bachowskiego pozostaje najwyższą rekomendacją.

Robert Majewski © 2026