Flamboyance. The Sound of Change: Music of the Flamboyant Era
Sollazzo Ensemble, Anna Danilevskaia (direction)
Passacagliie, Alamire Foundation Edition 2026, PAS 1159, TT: 58’43”

Album Flamboyance. The Sound of Change: Music of the Flamboyant Era w wykonaniu Sollazzo Ensemble należy do najciekawszych i najbardziej inspirujących propozycji współczesnej fonografii muzyki dawnej. Już sama koncepcja programu – odwołująca się do kategorii „flamboyant”, rozumianej jako estetyka późnogotyckiej intensywności, zmysłowości i dynamiki przemiany – nadaje całości wyraźny profil interpretacyjny. Nie jest to zbiór utworów ułożonych chronologicznie, lecz świadomie zaprojektowana narracja o kulturze muzycznej przełomu XIV i XV wieku, ujmowanej jako przestrzeń napięcia między tradycją a innowacją. 

Program obejmuje repertuar rozpięty pomiędzy Italią a obszarem Francji i Niderlandów, obejmując około półtora stulecia – od pierwszych dekad XIV wieku po dojrzałe osiągnięcia szkoły burgundzkiej. Tę symbolicznie zamkniętą oś czasu wyznaczają dwie postaci: Francesco Landini i Guillaume Du Fay, których twórczość wyznacza dwa bieguny stylistyczne epoki. Całość poprzedza materiał z rękopisu z Mesyny, stanowiący swoisty prolog i ukazujący początki rozwiniętej polifonii. 

Jednym z największych atutów programu jest jego przekrojowość gatunkowa. Znajdziemy tu zarówno madrygały, ballaty i caccie włoskiego Trecenta, jak i francuskie chansons, motety izorytmiczne czy fragmenty liturgicznej polifonii. Dzięki temu słuchacz otrzymuje nie tylko przegląd repertuaru, lecz również wgląd w jego wewnętrzną logikę – w sposób, w jaki różne gatunki funkcjonowały równolegle, przenikały się i często zacierały granice między sferą sacrum i profanum. 

Część włoska reprezentowana jest przez kompozytorów takich jak Landini, Paolo da Firenze, Matteo da Perugia czy Vincenzo da Rimini. Szczególnie interesujące są utwory o wyraźnym charakterze ilustracyjnym i quasi‑narracyjnym, jak caccia Landiniego czy sceniczne miniatury Vincenza, w których imitacyjne dialogi głosów oddają realia życia codziennego. Z kolei madrygał Una panthera Johannesa Ciconii ukazuje fascynujący moment styku kultur – północnej i południowej – i świadczy o mobilności artystów oraz idei w późnym średniowieczu. 

Równoprawnym biegunem programu jest repertuar francusko‑burgundzki. Chansony Guillaume’a Du Faya i Gillesa Binchois reprezentują wyrafinowany styl późnego ars subtilior i jego kontynuacji: płynność melodyczna, kantylenowość i subtelna gra napięć harmonicznych stają się tu znakami rozpoznawczymi nowej estetyki. Szczególnie wartościowe jest pokazanie różnych wariantów tej samej kompozycji (jak w przypadku utworu Pierre’a de Molins), co unaocznia praktykę wykonawczą epoki – opartą na wariantywności, ornamentyce i improwizacyjności. 

Motety – m.in. Tapissiera czy Du Faya – wnoszą do programu wymiar intelektualny i symboliczny. Ich wielotekstowość, a także kontekst historyczny (schizma zachodnia, epidemia dżumy), przypominają, że muzyka tego czasu była nośnikiem nie tylko emocji, lecz także idei i komentarza do rzeczywistości. Z kolei utwory liturgiczne, jak Benedicamus Domino czy Kyrie Rondello, pokazują płynność granic między muzyką sakralną a świecką – ich taneczny charakter i stylistyczna elastyczność stanowią jeden z ciekawszych aspektów całego programu. 

Na szczególną uwagę zasługuje także obecność repertuaru instrumentalnego, w tym estampi zaczerpniętych z Robertsbridge Codex. Ich rekonstrukcja wykonawcza wpisuje się w szerszy zamysł albumu: ukazanie muzyki średniowiecznej jako żywej, dynamicznej praktyki, a nie jedynie muzealnego artefaktu. 

Najważniejszym jednak elementem tego wydawnictwa jest interpretacja Sollazzo Ensemble. Wykonanie imponuje rozmachem, a zarazem precyzją. Zespół decyduje się na obsadę znacznie liczniejszą niż w wielu tradycyjnych nagraniach muzyki średniowiecznej, co – zamiast ograniczać klarowność – otwiera nowe perspektywy brzmieniowe. Inspiracją są tu źródła historyczne dokumentujące obecność licznych zespołów muzyków podczas uroczystości dworskich czy ceremonii. Efekt jest niezwykle sugestywny: dźwięk nabiera przestrzeni, koloru i intensywności, a jednocześnie zachowuje transparentność faktury. 

Sollazzo Ensemble wyróżnia się wyjątkowym wyczuciem stylu. Zespół potrafi z równą swobodą operować subtelną liryką chanson, złożonością motetu i żywiołowością repertuaru tanecznego. Śpiewacy i instrumentaliści budują spójną, organiczną narrację, w której każdy detal – artykulacja, frazowanie, ornamentyka – służy całości. Szczególne wrażenie robi bogactwo barw uzyskiwanych dzięki zróżnicowanemu instrumentarium oraz umiejętności płynnego przechodzenia między idiomem wokalnym a instrumentalnym. 

Interpretacja ta przekonuje również tym, że unika skrajności: nie popada ani w przesadną rekonstrukcyjność, ani w nadmierną stylizację. Przeciwnie – znajduje równowagę między wiernością źródłom a artystyczną wyobraźnią. Dzięki temu muzyka sprzed sześciu stuleci brzmi świeżo, komunikatywnie i niezwykle sugestywnie. 

Flamboyance to album, który nie tylko dokumentuje repertuar, lecz przede wszystkim go interpretuje – i czyni to w sposób wybitny. Otrzymujemy nie tyle zbiór utworów, ile panoramiczny obraz epoki, uchwycony w momencie intensywnej przemiany stylistycznej. To nagranie, które potwierdza, że muzyka średniowieczna może być odbierana jako sztuka żywa, pełna ekspresji i zdolna do angażowania współczesnego słuchacza. W swojej kategorii jest to wydawnictwo znakomite – przemyślane, dopracowane i artystycznie przekonujące od pierwszego do ostatniego dźwięku. 

Robert Majewski © 2026 

Płyty można posłuchać w serwisie Apple Music.