Johann Ludwig Bach: The Leipzig Cantatas
Capella Sollertia, Johanna Soller (direction)
Ricercar, Outhere Music 2026, RIC482, 4CD, 3132, TT: 319’20”

Płyta „Johann Ludwig Bach – The Leipzig Cantatas” (Ricercar), nagrana przez Capella Sollertia pod kierunkiem Johanny Soller, należy do tych wydań fonograficznych, które w sposób zasadniczy zmieniają perspektywę patrzenia na repertuar wczesnobarokowy. Nie mamy tu do czynienia jedynie z rzetelną rekonstrukcją historyczną, lecz z artystycznym projektem o dużej wadze muzykologicznej i wykonawczej, przywracającym do żywego obiegu muzykę kompozytora przez długi czas funkcjonującego wyłącznie na marginesie „wielkiej narracji” o Bachach. 

Osiemnaście zachowanych kantat kościelnych Johanna Ludwiga Bacha – skomponowanych w latach 1718–1719 dla dworu w Meiningen, a wykonanych przez Johanna Sebastiana Bacha w Lipsku w roku 1726 – ukazuje twórcę obdarzonego wyjątkowym wyczuciem formy, retoryki i teologicznego sensu tekstu. To repertuar zaprojektowany jako pełen cykl roku liturgicznego, oparty na konsekwentnym schemacie formalnym: biblijne dictum, recytatyw, aria, kolejne dictum, aria i recytatyw, finalny chór prowadzący do chorału. Ów porządek nie prowadzi jednak do monotoniczności – przeciwnie, pozwala kompozytorowi na niezwykle zróżnicowane rozwiązania formalne i wyrazowe, oparte na kontrastach obsady, faktury, tempa i afektu. 

Kantaty Johanna Ludwiga Bacha nie rywalizują z lipskimi arcydziełami jego wielkiego kuzyna pod względem śmiałości formalnej czy kontrapunktycznej intensywności. Ich siła tkwi gdzie indziej: w wyjątkowej klarowności narracji muzycznej, w naturalnym związku muzyki z tekstem i w subtelnym balansie między wspólnotowym charakterem chóru a introspekcyjnym wymiarem arii i recytatywów. Arioso recytatywy posiadają płynność i retoryczną precyzję, arie zaskakują melodyczną świeżością, a chóry – często rozbudowane i bogato instrumentowane – imponują architektoniczną logiką i wyczuciem dramaturgii. 

Znakomite wrażenie robi także instrumentacja, która w obrębie cyklu jest wyjątkowo różnorodna. Obok kantat kameralnych pojawiają się utwory o niemal festiwalnym rozmachu, z udziałem trąbek i kotłów, rogów naturalnych, fletów prostych czy z rozwiniętym aparatem obojowym. Zabiegi kolorystyczne – takie jak podwajanie basso continuo przez smyczki lub kontrastowanie pełnego zespołu z odcinkami o niemal ascetycznej fakturze – świadczą o znakomitej orientacji kompozytora w stylistycznych prądach epoki i o jego zdolności syntezy niemieckiej tradycji luterańskiej z wpływami włoskimi i francuskimi. 

W kontekście tak ukształtowanego materiału interpretacja Capella Sollertia wypada nie tylko przekonująco, ale wręcz modelowo. Johanna Soller prowadzi zespół z dużym wyczuciem proporcji i retoryki, unikając zarówno akademickiej surowości, jak i nadmiernej ekspresyjności. Chóry brzmią przejrzyście, z doskonałą artykulacją tekstu i klarowną warstwą kontrapunktyczną, a jednocześnie zachowują naturalny impet. Partie instrumentalne cechuje elastyczność i kolorystyczna świadomość, a continuo prowadzone jest z dyskretną, lecz wyrafinowaną inwencją. 

Zespół solistów prezentuje wysoki poziom stylistycznej spójności. Głosy są dobrane pod kątem barwy i retorycznej wyrazistości, a linie wokalne prowadzone z dbałością o naturalną deklamację i sens tekstu. Szczególnie dobrze wypadają duety i partie basowe, w których wyraźnie słychać dialogiczny charakter muzycznej narracji, tak istotny dla teologicznego przesłania tych kantat. 

Całość słucha się nie jako zbioru autonomicznych utworów, lecz jako dużego cyklu o wyraźnym łuku znaczeniowym. Tematy pasji, zmartwychwstania, grzechu i łaski, światła i mądrości, pasterskiej opieki Chrystusa czy duchowej odnowy układają się w spójną opowieść, która – mimo zakorzenienia w konkretnym kontekście historycznym – zachowuje zaskakującą aktualność wyrazu. To muzyka głęboko zakorzeniona w teologii luterańskiej, a zarazem niezwykle komunikatywna emocjonalnie. 

„The Leipzig Cantatas” są zatem nie tylko ważnym wydarzeniem fonograficznym, lecz także istotnym gestem rewizji repertuarowej. Pokazują Johanna Ludwiga Bacha jako twórcę w pełni samodzielnego, o dużej inwencji i doskonałym rzemiośle, którego muzyka słusznie zasłużyła na zainteresowanie Johanna Sebastiana Bacha. W interpretacji Capella Sollertia ten repertuar odzyskuje swą naturalną świeżość i siłę oddziaływania. To nagranie, które z powodzeniem może stać się punktem odniesienia zarówno dla melomanów, jak i dla badaczy muzyki baroku. 

Robert Majewski © 2026 

Płyty można posłuchać w serwisie Apple Music.