Lux
Chór 441 Hz, Anna Borkowicz (dyrygent)
Dux Recording Producers 2026, DUX 2226, TT: 53’40”

Album Lux, nagrany przez chór 441 Hz pod dyrekcją Anny Borkowicz, należy do tych projektów fonograficznych, które z powodzeniem łączą refleksję muzykologiczną z atrakcyjną, komunikatywną formą przekazu. Już sama idea programu – skupiona wokół kategorii światła jako zjawiska fizycznego, metafory duchowej i doświadczenia egzystencjalnego – nadaje całości wyraźną oś interpretacyjną, prowadząc słuchacza przez kolejne, różnorodne muzyczne ujęcia tego motywu. 

Program albumu został skonstruowany w sposób przemyślany i narracyjny: od kontemplacji kosmicznego wymiaru światła po jego symboliczne odrodzenie i eschatologiczne spełnienie. Otwierające płytę kompozycje Ēriksa Ešenvaldsa – Stars i Northern Lights – wprowadzają słuchacza w przestrzeń metaforyki astralnej, gdzie światło jawi się jako zjawisko zarazem fizyczne i mistyczne. Charakterystyczne dla stylu łotewskiego kompozytora połączenie klarowności harmonicznej z wyrafinowanym efektem brzmieniowym (m.in. wykorzystanie kieliszków wypełnionych wodą) buduje sugestywną aurę kontemplacji nieskończoności. 

Istotny kontrast przynosi Canticum Calamitatis Maritimae Jaakko Mäntyjärviego – utwór zakorzeniony w konkretnej tragedii katastrofy promu „Estonia”. Światło zostaje tu ukazane jako kruche, niemal iluzoryczne, a jego obecność w tekście i muzyce przybiera wymiar dramatyczny i niejednoznaczny. Z kolei Lux Aeterna Ily Matthew Maniano stanowi przeciwieństwo tej wizji: kompozycja stopniowo rozwija się ku jasności, ukazując światło jako uniwersalną energię i symbol odnowy. 

Szczególne miejsce w programie zajmuje utwór Franciszka Ruska … z ciemności, wpisujący się w nurt młodej polskiej chóralistyki. Zestawienie tekstu Byrona (w przekładzie Mickiewicza) z fragmentami biblijnymi tworzy tu wielowarstwową strukturę znaczeń, w której światło jawi się jako ocalenie, ale też jako trudne, wywalczone doświadczenie graniczne. W dalszej części programu pojawia się liryczne The Lark Ascending Vaughana Williamsa w aranżacji Paula Draytona – moment wyraźnego wyciszenia, powrotu do prostoty i naturalności, gdzie światło utożsamione zostaje z harmonią natury. 

Właśnie w tym utworze szczególnie istotną rolę odgrywa partia skrzypiec, powierzona Pawłowi Kuklińskiemu. Jego obecność stanowi nie tylko uzupełnienie brzmienia chóru, lecz wprowadza dodatkowy wymiar narracyjny: linia skrzypiec – inspirowana pierwotnie partią solową w wersji orkiestrowej Vaughana Williamsa – pełni funkcję „głosu natury”, symbolicznego odpowiednika śpiewu skowronka. Gra Kuklińskiego, oparta na subtelnej kantylenie i precyzyjnej kontroli dynamiki, spaja strukturę utworu i dodaje mu wymiaru kontemplacyjnego, podkreślając jego liryczną, niemal pastoralną aurę. Nie dominuje ona nad chórem, lecz wchodzi z nim w dialog, tworząc przestrzeń współbrzmienia, w której dźwięk instrumentalny i wokalny wzajemnie się dopełniają. 

Kulminację programu stanowią kompozycje O Nata Lux Vytautasa Miškinisa oraz Lux Nova Erica Whitacre’a. Ta ostatnia, rozwijająca idiom znany z wcześniejszego Lux Aurumque, operuje charakterystycznymi klasterowymi współbrzmieniami, tworząc efekt „migotliwości” dźwięku, który doskonale oddaje ideę światła jako zjawiska dynamicznego i niejednoznacznego. W rezultacie cały program układa się w formę symbolicznego cyklu – od mroku i niepewności ku odnowie i duchowemu rozjaśnieniu. 

Interpretacja Chóru 441 Hz pozostaje w pełnej zgodzie z koncepcją repertuarową. Zespół, znany z zainteresowania muzyką współczesną i eksplorowania jej nowych możliwości wykonawczych, prezentuje wysoki poziom kultury dźwięku oraz elastyczność stylistyczną. Umiejętność operowania zróżnicowaną paletą barw, precyzja intonacyjna oraz świadome kształtowanie planów dynamicznych pozwalają wydobyć zarówno subtelne niuanse harmoniczne, jak i większe napięcia formalne. 

Biografia zespołu i jego dyrygentki tłumaczy tę dojrzałość interpretacyjną. Chór 441 Hz, działający od ponad dwóch dekad, należy do czołowych polskich zespołów specjalizujących się w muzyce najnowszej, regularnie współpracując z kompozytorami i realizując prawykonania ich dzieł. Na jego czele stoi Anna Borkowicz – dyrygentka o wyraźnym profilu artystycznym, związana z Akademią Muzyczną w Gdańsku, konsekwentnie rozwijająca repertuar współczesny i poszukująca nowych środków wyrazu w muzyce chóralnej. Jej doświadczenie pedagogiczne i artystyczne przekłada się na spójność koncepcji brzmieniowej zespołu. 

Nagranie Lux wpisuje się w szerszy kontekst współczesnej chóralistyki, w której obserwujemy wzrost zainteresowania tematyką metafizyczną i symboliczną oraz poszukiwania nowych jakości dźwiękowych. Jednocześnie album zachowuje komunikatywność – jego przekaz pozostaje czytelny także dla słuchacza mniej obeznanego z muzyką współczesną. Osiągnięto to dzięki klarownej konstrukcji programu oraz starannie wyważonej interpretacji, unikającej zarówno przesadnej eksperymentalności, jak i estetycznej banalizacji. 

Lux jest zatem projektem dojrzałym i spójnym – zarówno pod względem koncepcji, jak i realizacji. Przynosi refleksję nad jednym z najbardziej uniwersalnych symboli kultury, ukazując go w wielu odsłonach stylistycznych i emocjonalnych. Jednocześnie potwierdza wysoką pozycję Chóru 441 Hz wśród zespołów specjalizujących się w repertuarze współczesnym, oferując nagranie, które ma szansę na trwałe wpisać się w krajobraz polskiej fonografii chóralnej. 

Robert Majewski © 2026 

Płyty można posłuchać w serwisie Apple Music.