Wolfgang Amadeus Mozart: Piano Concerto No. 24 in C Minor. Ludwig van Beethoven: Piano Concerto No. 3 in C Minor, 32 Variations in C Minor
Rafał Blechacz (piano), Dresdner Philharmonie, Kent Nagano (direction)
Deutche Grammophon 2026, 00028948689408, TT: 74’47”
Przyznam się bez bicia, że odkąd ta płyta po raz pierwszy trafiła do mojego odtwarzacza, powracała przez kolejne wieczory, odsłaniając warstwy znaczeń i muzycznych subtelności. Być może dlatego z pewnym zdziwieniem czytałem opinie zarzucające tej interpretacji nadmierną powściągliwość czy brak wystarczającej głębi dramatycznej. Owszem, Blechacz nie prowadzi słuchacza drogą gwałtownych kontrastów i ekspresyjnych gestów, do których przyzwyczaiły nas niektóre kanoniczne wykonania. Nie szuka efektowności. Nie buduje narracji na retoryce wielkich emocjonalnych wybuchów. Zamiast tego proponuje wsłuchanie się w muzykę i w jej najbardziej subtelne detale.
To właśnie umiejętność odczytywania najdrobniejszych niuansów od lat stanowi jeden z najważniejszych znaków rozpoznawczych polskiego pianisty. Rafał Blechacz, zwycięzca XV Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego w Warszawie z 2005 roku i jeden z najwybitniejszych pianistów swojego pokolenia, od początku kariery budował własny język interpretacyjny oparty na szlachetności dźwięku, intelektualnej dyscyplinie i niezwykłej kulturze frazowania. Na omawianej płycie cechy te osiągają wyjątkowo przekonującą postać.
Program albumu nie jest przypadkowy. Łączy trzy utwory skupione wokół tej samej tonacji. C-moll, jedna z najbardziej znaczących tonacji klasycyzmu, była dla Mozarta i Beethovena przestrzenią szczególną. Niosła w sobie zarówno tragizm, jak i poczucie wzniosłości. To tonacja walki, niepokoju, wewnętrznego napięcia, ale również heroicznego przekraczania własnych ograniczeń.
Koncert fortepianowy c-moll KV 491 Mozarta należy do najbardziej niezwykłych dzieł kompozytora. Mroczny, pełen niejednoznaczności, wymyka się stereotypowemu obrazowi wiedeńskiego klasycyzmu. Blechacz odczytuje go przede wszystkim jako muzykę świadomego umiaru i duchowej równowagi. Każda fraza wydaje się tu starannie ukształtowana, każdy ornament ma swoje miejsce, a pianistyczna narracja rozwija się z naturalnością przypominającą doskonale prowadzony dialog. Szczególne wrażenie robi umiejętność zachowania napięcia bez uciekania się do przesady. Dopiero finałowe wariacje przynoszą więcej niepokoju, jakby Mozart spoglądał już w stronę estetycznego świata Beethovena.
I właśnie Beethovenowski III Koncert fortepianowy staje się centralnym punktem albumu. To dzieło przełomu, stojące jedną nogą jeszcze w klasycyzmie, drugą zaś już w romantyzmie. Interesujące jest jednak to, że najbardziej burzliwy żywioł nie wychodzi tutaj od fortepianu. Blechacz pozostaje wierny swojej wizji: nie krzyczy, nie dramatyzuje, nie forsuje brzmienia. Energię i niepokój buduje przede wszystkim orkiestra. Między solistą a zespołem tworzy się fascynujący dialog dwóch estetyk. Drezdeńscy Filharmonicy pod batutą Kenta Nagano zdają się stale nakłaniać pianistę do większej ekspresyjnej otwartości, podczas gdy on odpowiada elegancją, namysłem i kontrolą.
Ten kapitalny kontrast okazuje się jednym z największych atutów nagrania. Dzięki niemu muzyka pozostaje żywa i nieprzewidywalna. Szczególnie interesująco wypadają momenty, w których napięcie rodzi się nie z dynamiki, lecz z harmonii, rytmu i prowadzenia głosów. Blechacz pokazuje, że dramat Beethovenowski może istnieć również pod powierzchnią dźwięku.
Dopełnieniem programu są 32 Wariacje c-moll WoO 80. Niewielkie rozmiarami, lecz ogromne pod względem inwencji dzieło ukazuje Beethovena jako mistrza nieustannej transformacji materiału muzycznego. Pianista wydobywa z kolejnych ogniw niezwykłe bogactwo charakterów i kolorów, zachowując przy tym narracyjną spójność całego cyklu.
Osobne słowa uznania należą się Dresdner Philharmonie. Orkiestra brzmi szlachetnie, gęsto i niezwykle klarownie. Sekcje instrumentalne współpracują z imponującą precyzją, a zarazem unikają akademickiej suchości. Kent Nagano prowadzi zespół z właściwą sobie kulturą i doskonałym wyczuciem architektury dzieła. Nie narzuca własnej osobowości kosztem partytury, lecz pozwala jej przemawiać pełnym głosem. W rezultacie powstaje wykonanie niezwykle spójne stylistycznie, a jednocześnie bogate w detale.
Nie bez znaczenia pozostaje również jakość samego nagrania. Akustyka sali Kulturpalast w Dreźnie została wykorzystana w sposób wzorcowy: fortepian zachowuje naturalną obecność i klarowność, orkiestra dysponuje odpowiednią przestrzenią oddechu, a całość brzmi ciepło i transparentnie.
Podsumowując: album nie jest propozycją dla miłośników beethovenowskiego monumentalizmu czy mozartowskiej teatralności podanej w skrajnie ekspresyjnej formie. Jest natomiast zaproszeniem do świata, w którym najważniejsze pozostają proporcje, szlachetność frazy i zaufanie do samej muzyki. W świecie coraz częściej poszukującym natychmiastowego efektu Rafał Blechacz przypomina, że prawdziwa wielkość interpretacji może kryć się w półcieniu, niedopowiedzeniu i subtelności.
I właśnie dlatego ten album mnie zafascynował. Czego i Państwu życzę.
Robert Majewski © 2026
Albumu można posłuchać w serwisie Apple Music.
