Artur Banaszkiewicz, Dominik Górny: Roma Cantata. Three Songs for Tenor and Piano
Justyna Reczeniedi (sopran), Krzysztof Zimny (tenor), Chór Kameralny Wydziału Edukacji Muzycznej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Tomasz Kotwica (dyrygent), Witold Kawalec (piano)
Prelude Classics 2025, PCL2500900, TT: 76’21”

W dorobku Artura Banaszkiewicza — skrzypka, kompozytora i aranżera — nie brak utworów, w których klasyczna forma spotyka się z żywiołem muzyki ludowej czy rozrywkowej. Artysta, znany zarówno z działalności koncertowej, jak i z licznych opracowań na skrzypce i orkiestrę, od lat poszukuje własnego języka ekspresji, łączącego wirtuozerię z emocjonalnością. W najnowszym projekcie, Roma Cantata, wydanym nakładem Prelude Classics, Banaszkiewicz sięga po temat Romów — narodu o bogatej i dramatycznej historii, obecnego w Polsce od stuleci, ale też przez wieki spychanego na margines. 

Autorem libretta jest Dominik Górny — poeta i dziennikarz, którego twórczość charakteryzuje styl pełen metafor i wzniosłości. Górny, współpracując z Banaszkiewiczem, stworzył tekst wpisujący się w tradycję muzyki humanistycznej: niosący przesłanie o wolności i godności, choć momentami nazbyt emfatyczny. 

Album obejmuje dwie części: siedmioczęściową Roma Cantata na sopran, chór żeński i fortepian oraz cykl Three Songs do poezji Górnego. Całość jest pomyślana jako swoista muzyczna podróż śladami taborów romskich, w której zderzają się rytmy węgierskie, rumuńskie i bałkańskie, reminiscencje czardasza i nuta hiszpańska. W zamierzeniu kompozytora to symboliczna wędrówka przez historię i emocje — od losu wygnańców po afirmację wolności. 

Temat Romów, obecnych na ziemiach polskich co najmniej od XV wieku, w naturalny sposób niesie ze sobą ciężar pamięci. Wędrowni muzycy i rzemieślnicy, niegdyś przyjmowani z ciekawością, później z rezerwą, w czasie II wojny światowej stali się ofiarami eksterminacji, a w powojennej Polsce — przedmiotem nie zawsze udanych prób asymilacji. Ujęcie tego dziedzictwa w formie kantaty wymaga zatem szczególnej taktu i wrażliwości. Banaszkiewicz zdaje się to rozumieć — jego język muzyczny unika dosłowności, raczej stylizuje niż cytuje. 

Największe wrażenie robi w Roma Cantata partia fortepianu. To właśnie tam objawia się najbardziej osobisty ton kompozytora — żywy, fakturalnie gęsty, miejscami o niemal improwizacyjnym charakterze. W tych fragmentach Banaszkiewicz potrafi zaskoczyć subtelnym wyczuciem koloru, harmonicznym napięciem i rytmiczną swobodą. Przy okazji słowa uznania za wykonanie należą się Witoldowi Kawalcowi. Brawo! 

Nieco mniej przekonujące pozostają natomiast nawiązania do folkloru romskiego: zręczne, lecz w dużej mierze przewidywalne. Zamiast nowego spojrzenia na muzyczny idiom Romów otrzymujemy raczej estetycznie dopracowaną stylizację — elegancką, ale bez elementu odkrycia. 

Interpretacyjnie album broni się rzetelnością. Justyna Reczeniedi (sopran) i Krzysztof Zimny (tenor) wykonują swoje partie z zaangażowaniem, a żeński Chór Kameralny Wydziału Edukacji Muzycznej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy pod dyrekcją Tomasza Kotwicy dba o klarowność i jednolitość brzmienia. Nie sposób jednak oprzeć się wrażeniu, że wykonanie — choć poprawne i warsztatowo solidne — pozostaje nieco zachowawcze. Brakuje tu większego napięcia wewnętrznego, zróżnicowania dynamiki emocjonalnej, owego nieuchwytnego „iskrzenia”, które czyni interpretację niepowtarzalną. W kilku fragmentach (zarówno solistycznych jak i chóralnych) tekst libretta staje się nie w pełni czytelny; piszący te słowa, mimo dobrej jakości odsłuchu, miał chwilami trudność ze zrozumieniem słowa, co w utworze opartym na dialogu muzyki i poezji jest pewną stratą. 

Nie sposób natomiast nie podkreślić znakomitej jakości realizacji dźwięku. Nagranie, przygotowane przez Michała Bryłę, imponuje przejrzystością i przestrzennością, zachowując zarazem naturalne proporcje pomiędzy głosami a fortepianem. Każdy plan brzmieniowy jest wyważony, a barwy – pełne i natuarlne. To rejestracja, która mogłaby służyć za wzorzec w zakresie współczesnej fonografii klasycznej. 

Robert Majewski © 2025 

Albumu można posłuchać w serwisie Apple Music.