Aleksander Knaifel: Chapter Eight
Patrick Demenga, The State Choir Latvija, Riga Cathedral Boys Choir, Youth Choir Kamēr, Andres Mustonen – direction
ECM Records 2025, ECM 2637, TT: 66’00”

Album Chapter Eight to niezwykły dokument dźwiękowy łączący duchową intensywność i muzyczną powściągliwość. Kompozycja Aleksandra Knaifela, oparta na starotestamentowej Pieśni nad Pieśniami, to utwór głęboko kontemplacyjny, przeniknięty ciszą i światłem. W interpretacji wiolonczelisty Patricka Demengi oraz trzech łotewskich chórów pod batutą Andresa Mustonena staje się czymś więcej niż tylko muzyką — wspólnotową modlitwą zawieszoną w czasie i przestrzeni, idealnie wpisującą się w estetykę ECM Records.

Aleksander Knaifel, który zmarł w 2024 roku w wieku 80 lat, należał do grona najbardziej oryginalnych rosyjskich kompozytorów drugiej połowy XX wieku. Urodzony w Taszkencie w 1943 roku, kształcił się jako wiolonczelista w Leningradzie, by później porzucić karierę wykonawczą na rzecz komponowania. Jego twórczość, począwszy od lat 70., coraz wyraźniej zmierzała ku estetyce przesiąkniętej duchowością, nierzadko nawiązującej do liturgii prawosławnej i mistycyzmu Wschodu. Knaifel tworzył muzykę teatralną, filmową, chóralną, kameralną i orkiestrową, ale to właśnie jego późniejsze utwory — jak Świecie cichy czy O Comforter — przyniosły mu międzynarodowe uznanie. Gramophone w swoim nekrologu opisał Knaifela jako kompozytora, którego styl „świetliście medytacyjny” idealnie korespondował z filozofią wydawniczą ECM, pozwalając jego utworom przemawiać przez długie pauzy, delikatne światło i cichą intensywność. To właśnie ECM, a konkretnie bracia Thomas i Patrick Demenga, przedstawili Knaifela zachodniej publiczności dzięki nagraniu Lux Aeterna w 1998 roku.

Chapter Eight, zarejestrowane w barokowym kościele jezuitów w Lucernie, dopełnia tej duchowej drogi. Nie jest to utwór o dramatycznej narracji czy linearnej formie — jak podkreślał sam Knaifel, to kompozycja „bez fabuły i dramatu”. Wiolonczela Patricka Demenga nie jest tu solistą, lecz zanurza się w przestrzeni dźwiękowej trzech zespołów chóralnych: Państwowego Chóru „Latvija”, Młodzieżowego Chóru „Kamer” i Chóru Chłopięcego Katedry w Rydze. Andres Mustonen prowadzi całość z wielką wrażliwością, pozwalając brzmieniom powoli wyłaniać się z ciszy — cudownie zintegrowanym z akustyką świątyni. Efekt końcowy, choć pozbawiony dramatycznych kulminacji, jest poruszający: przypomina trwające w skupieniu światło, które nie oślepia, lecz ogrzewa.

To jedno z tych nagrań, które nie próbują narzucać się słuchaczowi — zamiast tego oferują przestrzeń do zatrzymania się i wewnętrznego skupienia. ECM po raz kolejny udowadnia, że jego katalog to nie tylko zbiory dzieł, lecz cała filozofia słuchania.

Robert Majewski © 2025 

Albumu można posłuchać w serwisie Apple Music.