José Joaquim dos Santos: In Parasceve – Responsories for Good Friday
Raquel Alão, Rita Filipe, Rodrigo Carreto, Hugo Oliveira, Officium Ensemble, Real Câmara Baroque Orchestra, Enrico Onofri – conductor
Passacaille Records 2025, PAS 1155, TT: 55’51”

„Moda” na opisywanie muzyką męki i śmierci Chrystusa minęła wraz z końcem baroku. W klasycyzmie, poza nielicznymi przypadkami (np. Stabat Mater i Siedem ostatnich słów Chrystusa na Krzyżu Józefa Haydna, Chrystusa na Górze Oliwnej Beethovena oraz Stabat Mater Boccheriniego), pasyjnych utworów trzeba szukać ze świecą. Dlatego dla mnie sporym zaskoczeniem jest ta płyta. Enrico Onofri i jego podopieczni odkurzyli zapomnianą kompozycję José Joaquima dos Santosa In Parasceve – Responsories for Good Friday. 

Jak podpowiada tytuł, kompozycja Portugalczyka przeznaczona jest na Wielki Piątek. Jedną z jej cech jest słyszalny wpływ stylu włoskiego. Kompozytorzy z Włoch, zwłaszcza z Neapolu, przenosili się do Portugalii, a portugalscy kompozytorzy przejmowali stopniowo ich styl. 

Prawdę mówiąc, nigdy wcześniej nie słyszałem o tym kompozytorze. Ta płyta zainspirowała mnie do poszukiwań, ale nie zakończyły się one jakimś szczególnym sukcesem. W zasadzie znalazłem tylko jedno wcześniejsze nagranie dos Santosa. To Stabat Mater, wydane w roku 2019 nakładem Pan Classics. 

W wieku sześciu lat Dos Santos został uczniem seminarium w Lizbonie, szkoły muzycznej powiązanej z Królewską Kaplicą. Nigdy nie odwiedził Włoch, ale w swojej twórczości wyraźnie nawiązywał do tego stylu, co było efektem licznych powiazań prywatnych z tamtejszymi kompozytorami i fascynacją stylem neapolitańskim. 

Responsoria na Wielki Piątek to dzieło wysoce ekspresyjne. Oczywiście mowa o “ekspresyjności” w wydaniu klasycystycznym, a to już nie jest barokowa ekspresja pełne afektów. Nie mniej i tutaj słyszymy wiele retorycznych fragmentów, które ilustrują słowa i zwroty: “ubiczowany”, “ukrzyżowany”, “zaległa ciemność” i wiele innych. 

Zespół wykonawców, prowadzony prze Enrico Onofriego, jest znakomity. Soliści (Raquel Alão, Rita Filipe, Rodrigo Carreto, Hugo Oliveira), chór (Ensemble Officium) i Real Câmara Baroque Orchestra podeszli do swoich partii z wielkim skupieniem. Orkiestra wydobyła z partytury dynamiczne kontrasty. Rola dyrygenta w tej interpretacji jest oczywiście niebagatelna. Krótko mówiąc, brawa należą się wszystkim, włączając w to wydawcę, bo ze względu na mało znanego twórcę, nie wróżę tej płycie szczególnego sukcesu komercyjnego. Obym się mylił – album jest powiewem świeżości wśród typowych pasyjnych nagrań, które przed Wielkanocą pojawiają się jak grzyby po deszczu. 

Robert Majewski © 2025 

Płyty można posłuchać na Apple Music.