Sounds of Expression. The Music of Karol Borsuk
Joanna Filus-Olenkiewicz (altówka), Cornelia Gehlman-Dinca (flet), Chór Politechniki Morskiej w Szczecinie (Sylwia Fabiańczyk-Makuch, dyrygent), Filharmonia Szczecińska im. Stanisława Moniuszki, Jacek Kujawski (dyrygent)
Opus Series, Requiem Records 2025, 116 | 2025, TT: 63’33”

Album Sounds of Expression Joanny Filus-Olenkiewicz jest przedsięwzięciem, które wyrasta z głębokiej, wieloletniej relacji artystycznej między wykonawczynią a kompozytorem. Rejestrując muzykę Karola Borsuka – twórcy o szerokim spektrum stylistycznym i wciąż niedostatecznie obecnego w obiegu fonograficznym – altowiolistka podejmuje się zadania nie tylko interpretacyjnego, lecz także dokumentacyjnego i kuratorskiego. To pierwsze tak kompleksowe opracowanie jego twórczości, zrealizowane z inicjatywy samej artystki, która odpowiadała za koncepcję całości – od doboru utworów po finalny kształt wydawnictwa.  

Najbardziej uderzającą cechą tej ponadgodzinnej propozycji jest jednorodność ekspresyjna przy jednoczesnym bogactwie idiomów. Borsuk porusza się między neoklasyczną klarownością formy, medytacyjną lirycznością a napięciem o wyraźnie ekspresjonistycznym rodowodzie. W takim kontekście szczególnego znaczenia nabiera rola interpretatorów, których wrażliwość na detal, umiejętność kształtowania napięcia oraz konsekwencja w prowadzeniu formy pozwalają wydobyć z materiału jego ekspresyjny potencjał i nadać całości wyraźny profil artystyczny. Filus-Olenkiewicz intuicyjnie odczytuje tę wielowarstwowość, unikając zarówno nadinterpretacji, jak i emocjonalnej neutralności. 

Partie solowe stanowią rdzeń dramaturgiczny albumu. Miniatury na altówkę odsłaniają instrument w jego najbardziej idiomatycznym wymiarze: ciemne, nasycone alikwotami brzmienie prowadzone jest z długim oddechem frazy, a artykulacja – precyzyjna, lecz nienarzucająca się – pozwala wybrzmieć subtelnym napięciom harmonicznym. Filus-Olenkiewicz unika ornamentacyjnej nadmiarowości; zamiast tego proponuje skupienie, intymność i wyczucie mikrodramaturgii. W takich utworach jak Remembrance czy April szczególnie wyraźnie odczuwalna jest zdolność wykonawczyni do budowania przestrzeni emocjonalnej bez uciekania się do patosu – napięcie rozwija się tu organicznie, jakby z samej materii dźwięku.  

Rozszerzenie perspektywy przynoszą kompozycje kameralne, nagrane z flecistką Cornelią Gelmann-Dincą. Ich wspólna gra wyróżnia się jednorodnością intonacyjną i wyczuciem wspólnego czasu – fraza zdaje się powstawać w jednym oddechu, a relacje barwowe między instrumentami są modelowane z kameralistyczną subtelnością. W Three Miniatures czy Mosaic uwagę zwraca nie tylko precyzja współbrzmień, lecz także umiejętność różnicowania charakterów – od kontemplacyjnej przezroczystości po bardziej złożone, wielowarstwowe faktury.  

Na osobne podkreślenie zasługuje dramaturgiczna rozpiętość programu. Obok form kameralnych pojawia się rozbudowana Fantasy na altówkę, chór i orkiestrę. Chór Politechniki Morskiej w Szczecinie, prowadzony przez Sylwię Fabiańczyk-Makuch, oraz Orkiestra Filharmonii Koszalińskiej im. Stanisława Moniuszki pod dyrekcją Jacka Kujawskiego realizują swoje partie z dbałością o dyscyplinę zespołową i klarowność planów brzmieniowych. 

Należy też wspomnieć o utworach eksplorujących mniej oczywiste środki wyrazu, jak elementy wokalne (te akurat podobały mi się najmniej) czy transkrypcyjne przekształcenia materiału. Całość układa się w narrację, w której kolejne ogniwa nie konkurują ze sobą stylistycznie, lecz odsłaniają różne aspekty muzycznego świata Karola Borsuka.  

Joanna Filus-Olenkiewicz operuje we wszystkich nagraniach szeroką skalą dynamiczną, a używane przez nią środki muzycznego wyrazu pozostają proporcjonalne do materii utworu. Kolorystyka dźwięku jest starannie modelowana, vibrato zróżnicowane, a prowadzenie smyczka pozwala uzyskać bogaty wachlarz faktur. W rezultacie słuchacz otrzymuje przekonującą narrację emocjonalną, w której każdy niuans ma swoje uzasadnienie. 

Robert Majewski © 2026 

Albumu można posłuchać w serwisie Apple Music.