Natale veneziano
Il Pomo d’Oro, Giuseppe Maletto – direction
Arcana, Outhere Music 2025, A 584, TT: 76’27”

„Natale veneziano” chóru Il Pomo d’Oro pod dyrekcją Giuseppe’a Maletto przenosi słuchacza w samo serce weneckiej polifonii Bożonarodzeniowej, rozpiętej między późnym Cinquecento a pełnym rozkwitem baroku. Program nagrania układa się w panoramę stylów i idiomów, od gęstej, siedmiogłosowej faktury motetu Angelus ad pastores Andrea Gabrieli, przez koncertujące dialogi Giovanni Bassano, aż po monumentalne psalmy Monteverdiego i subtelne antyfony Cavalliego. Muzyka, choć zakorzeniona w liturgii, emanuje teatralnością i retoryczną siłą, tak charakterystyczną dla Wenecji epoki Serenissimy. 

Z perspektywy muzykologicznej album ukazuje ewolucję języka polifonicznego w kontekście weneckiej przestrzeni akustycznej. Andrea Gabrieli reprezentuje jeszcze renesansową klarowność, z mistrzowskim prowadzeniem głosów w Angelus ad pastores, gdzie siedmiogłosowa struktura pozostaje przejrzysta mimo bogactwa kontrapunktu. Giovanni Gabrieli w motecie O Jesu mi dulcissime (1615) wprowadza pełnię stylu policoralnego, z dialogiem dwóch chórów i subtelnymi aluzjami do madrigalizmu – muzyka intymna, a zarazem monumentalna, w której przestrzeń bazyliki św. Marka staje się integralnym elementem kompozycji. 

Monteverdi jawi się jako twórca syntez – jego psalmy z Selva morale e spirituale (1640) i Messa et Salmi (1650) to laboratorium form: od motorycznego Beatus vir w perpetuum mobile, przez Confitebor z odważnym zestawieniem terzetta i chórów, po Laudate Dominum, gdzie kontrast ripieno i soliści buduje dramaturgię niemal operową. W tych utworach pulsuje energia nowej estetyki seconda pratica, w której słowo i afekt determinują muzyczną strukturę. 

Alessandro Grandi w Magnificat secundi toni (1629) rozwija majestatyczną koncepcję podwójnego chóru, a Cavalli – spadkobierca Monteverdiego – w antyfonach Alma redemptoris mater i Salve Regina (1656) łączy koncertujący styl z wyrafinowanym madrigalizmem, osiągając efekt ekspresji pełnej światłocieni. Szczególnie poruszająca jest kadencja na „Miserere” w Alma redemptoris, pozostawiona w zawieszeniu – jak modlitwa w ciszy laguny. 

Interpretacja Il Pomo d’Oro pod batutą Giuseppe’a Maletto zachwyca precyzją intonacyjną, plastyką frazy i retoryczną wyrazistością, wspartą głębokim zrozumieniem idiomu. Chór, powołany w 2021 roku, skupia śpiewaków o imponującym doświadczeniu w muzyce dawnej, co słychać w homogenicznej barwie i elastycznym reagowaniu na kontrasty fakturalne. Maletto – wybitny muzykolog i interpretator polifonii, znany z pracy z Cantica Symphonia i La Compagnia del Madrigale – wnosi tu autorytet i wrażliwość, które czynią z tej realizacji nie tylko nagranie, lecz także muzykologiczną wypowiedź o najwyższej próbie. 

„Natale veneziano” staje się nie tylko rekonstrukcją świątecznej liturgii, lecz także opowieścią o Wenecji jako laboratorium nowoczesności – o drodze od kontrapunktu do concertato, od chóru do solisty, od przestrzeni sakralnej do teatralnej. Album, nagrany w akustyce idealnie oddającej ducha weneckich Scuole, jest propozycją obowiązkową dla każdego, kto pragnie zrozumieć, jak rodziła się barokowa retoryka dźwięku. 

Robert Majewski © 2025 

Płyty można posłuchać w serwisie Apple Music.